“БӨМБӨГӨР НОГООН”-Ы ГОЁМСОГ ХҮҮХНҮҮД



Гуч, дөчөөд оны үед Монгол улсын хөгжмийн урлагийн анхны зүтгэлтэнүүд болох хөгжимчин Ишдулам, Дашдэлэг, Дашдулам, жүжигчин Ичинхорлоо, Дагийсүрэн, Сосорбарам, Дэвээ, Даарийжав, Аюуш, Рэнцэнноров, Цогзолмаа, Долгорсүрэн, Мажиг, Сосор, уртын дуучин Янжинлхам, Хандмаа, дуучин Цэрэндулам, Цэндсүрэн, Лха.Долгор, Хандсүрэн, Сүрэнхорлоо, Цэсмаа, Надмид, Охиноо, Дулмаа, Загдын Долгорсүрэн, циркийн жүжигчин Ирина гээд олон арван авъяаслаг сайхан хүүхэн “Бөмбөгөр ногоон”-ыг чимэглэж байжээ. Монголын урлагийн алтан үе, сайхан хүүхнүүдийн дэвжин бадрах эрин үе чухам л “Бөмбөгөр ногоон”-оос үүдэлтэй. Гучаад оноос ноёд хатдын эрх ямба хязгаарлагдаж, хүрээнийхний амьдрал, аж байдал гадна дотны нөлөөгөөр аажим өөрчлөгдсөнөөр хүрээний гангачууд эрт цагийн нүсэр хувцаснаасаа салж, улмаар саарал даавуун дээл, цагаан цамц, бүрх малгай, үйтэн хуар, хамба, хилэн хуаран дээл, өдөн цагаан малгай, офел дугуй зэргээр гоёж гангарах болжээ. Энэхүү соёлд нэвтрэхэд тухайн үедээ улс орны нүүр царай болж байсан “Бөмбөгөр ногоон”-ынхон ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн байдаг. Тэр үеийн ганган хүүхнүүд ханцуйндаа цагаан, ягаан пансан алчуур хийж явдаг, тэгээд “Цагаан пансан алчуурыг ай хө, зээ хө яа, цааш нааш нь намируулъя ай хө, зээ хө яа” хэмээн уянгалуулан дуулдаг байж. Мөн тухайн үед нийтийн бүжиг гээч нь анх бий болж, мөнөөх алдарт “Хүмүүн төрөлхтөн”, “Задгай цагаан” мэт нь ид дуулагдаж, хүрээний эр, эм гангачуул анх л хосоороо бүжиглэж эхэлсэн нь шинэ цагийн соёлын довтолгоо болж байлаа. Ингээд “Бөмбөгөр ногоон”-ы сор болсон гоёмсог хүүхнүүдийн тухай өгүүлсү. Гэхдээ фб-ийн хуудас багтаамж муутай тул монголчуудын хэзээний сайн мэдэх Ардын жүжигчин Д.Ичинхорлоо, Ч.Долгорсүрэн, Гавъяат жүжигчин Лха.Долгор, “Зууны манлай сайхан хүүхэн” Л.Цогзолмаа нарын хөрөг найрууллыг энд оруулахыг түвдсэнгүй.

НАМБАЛАГ ТОГЛОЛТТОЙ УЯНГЫН ЖҮЖИГЧИН РЭНЦЭННОРОВ

Өлзийбаярын Рэнцэнноров нь жүжигчин, бүжигчин, дуучин гээд олон талын авъяастай, царай зүс сайхантай, ёстой л “Бөмбөгөр ногоон”-ы сор болсон хүүхэн байж. Олон талын авъяастай ийм төгс хүүхнүүд гуч, дөчөөд оны үед “Учиртай гурван” толгой дуурийн Нансалмаагийн дүрд шилэгдэж тоглодог, үүгээрээ өөрийгөө ямар зиндааны хүүхэн бэ гэдгээ тодорхойлдог байж. “Учиртай гурван толгой” дуурийн анхны Нансалмаад маршал Х.Чойбалсантай хэсэгхэн хугацаанд учир ургуулж явсан Дэвээг тоглосон хэмээн зарим хүний дурсамжинд байдаг. Түүний дараа Ардын жүжигчин Хандсүрэн Нансалмаагийн дүрд тогложээ. Хандсүрэнгийн дараа Ардын жүжигчин Ичинхорлоо, түүний дараа гавъяат жүжигчин Рэнцэнноров нар Нансалмаагийн дүрийг урласан байна. Рэнцэнноровын дараа Ардын жүжигчин Цогзолмаа гуай Нансалмаагийн дүрд тоглосон байдаг. Мөн халхын сайхан хүүхний бүхий л шинж төрхийг агуулсан “Жаргалын зам” дуурийн Халиуны дүр, “Миний баясгалан” жүжгийн Дулмаагийн дүр, “Говийн хүүхэн Гүндэгмаа” жүжгийн Гүндэгмаагийн дүрд манай үе үеийн үзэсгэлэн төгөлдөр хүүхнүүд тоглосоор ирсэн байдаг. Рэнцэнноров нь 1944 онд “Цогт тайж” киноны Түвдийн гүнж Дулмаагийн дүрд тоглохоор шилэгдээд байж. Гэтэл тэрбээр яаралтай мэс засал хийлгэх болсоноор түүний оронд Цогзолмаа гуай тоглохоор болжээ. Арслан тайжийн зүрхийг Хулангаас ч илүү догдлуулдаг тэрхүү цэмцгэр хүүхний гоо сайхны тэнгэрлиг дүрийг Цогзолмаа гуай тун чадварлаг бүтээсэн. Хэрвээ тухайн үед жүжигчин Рэнцэнноровт гэнэтийн асуудал тулгараагүй бол бид бас л нэг сайхан Дулмаагаар нүд хужирлах байжээ. Жүжигчин Рэнцэнноровыг ямархан хүүхэн байсан тухай Ардын жүжигчин Цогзолмаа гуайн дурсамж бүхнийг хэлээд өгнө. Тэрбээр “Ямар нэгэн жүжигчнийг хүндэтгэж тэр жүжигчин шиг болох юмсан гэж хүсч мөрөөдөх явдал урлагт замаа шилж сонгосон залуухүн бүрт байдаг байх гэж би боддог. Улсын гавъяат жүжигчин Рэнцэнноров миний тийм хүсэл мөрөөдөл, хүндэтгэл байсан юм. Рэнцэнноровын энгийн байдал нь ч, тайзан дээр жүжиглэж байгаа нь ч надад сайхан санагдаж, түүнийг дуурайхыг оролддог байлаа. Гэвч энэ нь бүтэхгүй байсан л даа. Учир нь бид хоёр зан төрх, сэтгэлийн хөдлөлөөр огт өөр хүмүүс байсан юм. Гэвч надад их үлгэр дуурайл болж байсан юм. Миний бодоход жүжигчний хувьд их намбалаг тоглолттой уянгын жүжигчин байсан. Тайзан дээр хийж байгаа үйл хөдлөл бүр нь ямар ч албадлаггүй өөрөөс нь урган гардаг. Тэнд нь нэг жаахан эвгүй байна даа гэх өө гардаггүй байсан шиг санагдана. Рэнцэнноровын тоглолтыг хамгийн анх “Гайхамшигт лимбэ” жүжгийн Батсайханы дүрд тоглож байхыг нь үзсэн юм. Цэнхэр чисчүү дээлтэй, ногоон дурдан бүс ороосон, улаан пансан алчуур духлуулан зангидсан гоолиг нуруутай намбалаг эмэгтэй эсгий зулж байгаа эмэгтэйчүүдийн дунд суугаад дуулж байхыг нь хараад үнэхээр Монголын сайхан намбалаг эмэгтэй иймэрхүү л байсан байх даа гэж бодогдмоор байж билээ. Рэнцэнноров их хөөрхөн эвлэгхэн дуулдаг, хөгжмийн нарийн сонсголтой, их гоё нугалаа хийдэг байлаа. Бас их хөөрхөн дэгжин бүжиглэнэ. Анх би “Эрвээхий” гэдэг бүжиг хийж байхыг нь үзсэн юм. Рэнцэнноров тайзан дээр сэтгэлээ нүдээрээ их тоглож гаргадаг, өөрөө их гоё нүдтэй, өтгөн урт сормуустай, түүнийгээ их тормолзуулна. Жишээ нь “Шарай голын гурван хаан” гэдэг бүжиг хийж байхыг нь би үзсэн юм. Рэнцэнноровыг хүчээр авчирсаны дараа ухаан орж чухам хаана байгаа, юу болсоноо мэдэх гэж байгаа нүдний харц их тод санагддаг юм. Рэнцэнноров бас шүлэг сайхан уншина. Гавъяат жүжигчин Мижиддоржийн хамт олон концертонд шүлэг уншиж хөтөлж байсан. Улс хувьсгалын 25 жилийн ойн концертыг энэ хоёр жүжигчин хөтөлж байсан юм. Рэнцэнноров цав цагаан урт хувцастай тайзан дээр гарч ирэх нь хун хөвж яваа юм шиг санагддагсан. Их хүндэтгэж хайрлаж байсан учраас тэгж харагддаг байсан байж болох юм. Ер нь амьдралдаа ч, тайзан дээр ч биеэ маш сайхан авч явдаг соёлтой жүжигчин байсан. Мөн их цайлган цагаан сэтгэлтэй, хүнд их тусархуу, үүнийхээ төлөө л үргэлж гүйж явдаг байсаан. Рэнцэнноров сайн жүжигчнээс гадна чадалтай найруулагч, сайн сурган хүмүүжүүлэгч байсан” гэж өгүүлсэн билээ.

МОНГОЛЫН УРЛАГИЙН АНХНЫ МАНДУХАЙ ЦЭРЭНДУЛАМ

“Бөмбөгөр ногоон” гэдэг үг хэллэг Монголын театрын урлагийн түүхтэй салшгүй холбоотой. Монгол улсын анхны театр болох “Бөмбөгөр ногоон”-ы зураг төслийг Унгарын мэргэжилтэн Гелий гэдэг хүн зохиож, 1927 онд ашиглалтанд оруулжээ. Нарийн мужааны ур ухааныг шавхаж ганц ч баганагүйгээр барьж босгосон асар том модон гэр шиг уг театр 600 гаруй хүний суудалтай, тусгай лоожтой, дугуй тайзтай байж. Анх “Ардын цэнгэлдэх хүрээлэн” нэртэйгээр байгуулагдсан “Бөмбөгөр ногоон”-ы нээлтэнд орос, хятад, унгар, негр, түвд хүмүүс манайхантай хамтарч “Интернационалын үдэшлэг” явуулж байсан тухай зохиолч Д.Намдаг агсан дурсан бичсэн нь бий. 1931 онд “Бөмбөгөр ногоон”-ыг Засгийн газрын тогтоолоор Монгол улсын төв театр болгожээ. 1947 онд хөгжим, дуу, бүжиг, хоорын анги нэмэгдсэнээр хөгжимт драмын театр болж өргөжсөн байна. Харамсалтай нь 1949 онд цахилгааны утасны гэмтэлээс болж гал гарсанаар “Бөмбөгөр ногоон” театр шатжээ. Хэдийгээр театр шатсан ч авъяаслаг найруулагч, жүжигчид нь байсан болохоор “Бөмбөгөр ногоон”-ы үндэс суурь цаашид цэцэглэн хөгжсөөр өнөөгийн Улсын драмын академик театрыг үүсгэн байгуулсан түүхтэй. 1927 онд үүсэн байгуулагдсан “Ардын цэнгэлдэх хүрээлэн” буюу “Бөмбөгөр ногоон”-ы анхны жүжигчдийн нэг, ухаандаа “Бөмбөгөр ногоон”-ыг Улсын драмын академик театр болтол өсч торниж ирсэн уртын урт түүхтэй хамт явж ирсэн хүн бол Монгол улсын ардын жүжигчин, Хувьсгалт тэмцэлийн ахмад зүтгэлтэн Доржийн Цэрэндулам агсан билээ. Тэрбээр “Мандухай цэцэн хатан”, “Шарай голын гурван хаан”-ы Цогтайяа хатан, “Сүхбаатар” киноны Улсын их дагина зэрэг хатан суудалтанаас эхлээд харц доодсыг хүртэл олон дүр бүтээжээ. Дэлхийн сонгодог бүтээлүүдээс Испанийн сэргэн мандалтын их зохиолч Лопедевегагийн “Хонины булаг”-ийн тариачин эмэгтэй Лауренс, Шекспирийн “Отелло”-гийн Эмиллия зэрэг шулуун шударга, гэгээлэг сэтгэлтэй эмэгтэйчүүдийн дүрийг амжилттай бүтээхийн сацуу киноны дүрүүдэд хүчээ сорьж “Морьтой ч болоосой”-гийн саалийн бригадын дарга, “Талын цуурай”-н багш эмэгтэй, мөн өөр хэд хэдэн кинонд өөрийнх нь үндсэн дүр төрх болох буянт ээжийн дүрд чамгүй тогложээ. Цагтаа энэ эмэгтэй Монголын театрын тайзнаа од болон гялалзаж Д.Ичинхорлоо, Ө.Рэнцэнноров, Т.Хандсүрэн нартай эн зэрэгцэж явсан төдийгүй Монголын урлагийн түүхэнд хамгийн анх Мандухай цэцэн хатан, эх дагина Дондогдулам, “Цогийн идэр нас” жүжгийн Х.Чойбалсангийн эх Хорлоо гэхчилэн түүхт хүмүүсийн дүрийг бүтээж байв. Цагтаа хүрээний сайхан хүүхнүүдийн тоонд орж явсан түүний анхны хань Лутдоо хэлмэгдэлийн хар шуурганд өртөхөд Д.Цэрэндулам гуай маршал Х.Чойбалсан дээр орж байж нөхрөө суллуулсан ч ужиг өвчнөөр өөд болжээ. Амьдрал байдгаараа үргэлжилж Д.Цэрэндулам гуай Чойжав гэгч хүнтэй ханилан гурван хүүхэд, хөгшин эхийг нь өргөн асарч байжээ. Амьдрал түүнд энэ мэтчилэн хатуурхаж байсан ч ер гутардаггүй, жавхаалаг сайхан нэгэн байсныг үеийнхэн нь дурссан нь бий. Монголын театр судлаачид болон ахмад үеийн жүжигчид түүнийг “Жинхэнэ сэтгэлийн жүжигчин, ихэнх дүрүүд нь дотоод сэтгэлээсээ уудлах аргаар бүтээгдсэн байдаг” гэж хэлэлцдэг. Амьдрал дээр ч тэр гоц сайхан сэтгэлтэйгээрээ ялгардаг нэгэн байжээ. Их урлагийн тайзан дээр дөч, тавин жилийн турш гялалзаж явсан тэрбээр “Хувьсгалт тэмцэлийн ахмад зүтгэлтэн” хэмээх эрхэм хүндтэй алдар гавъяаныхаа үр шимийг хүртэж, 1957-1961 онуудад БНМАУ-ын АИХ-ын сонгуульд хоёр ч удаа депутатаар сонгогдон төр түшилцэж явсан нэгэн бөгөөд урлагийн хүнд энэ мэтийн боломж тэр бүр олдоод байдаггүй билээ.

АРДЫН ДУУГ АМЕРИКТ АНХЛАН ХҮРГЭСЭН ДУЛМАА

Одоогоос гурван жилийн өмнө Соёлын төв өргөөнд “Эртний сайхан” хамтлаг тоглох үед дугуй цагаан малгай хазгайдуу тавьж эрт цагийн хүрээ хүүхний донж маягийг илэрхийлсэн ная гаруй насны эмэгтэй “Жийжүү хот” дууг аялгуулан дуурсгахад үзэгчид “Дулмаа гуайд гавъяат цол олго” гэж хашгиралдаж байсан юм. Энэ хүн бол гуч, дөчөөд оны “Бөмбөгөр ногоон”-ны гоёмсог хүүхнүүдийн нэг явсан Гүндэгмаагийн Дулмаа байлаа. Гучаад оны их хэлмэгдүүлэлтийн үеэр эцэг нь хилс хэргээр цаазлагдсанаар бяцхан охин Дулмаа эсэргүүний хүүхэд гэдгээр ад үзэгдэхгүйн тулд ээжээрээ овоглох болсон гэдэг. Гүндэгмаа нь Нийслэл хүрээний сор болсон хүүхнүүдийн нэг байж. Эхийнхээ гоо бие, гоёхон царайг “өвчиж” төрсөн Дулмаа дөчөөд оны эхэн үед “Бөмбөгөр ногоон”-д шалгуулж тэнцээд “Учиртай гурван толгой” дуурийн Нансалмаа, Хоролмаа нарын дүрээр олны танил болжээ. Нэг үе Ардын жүжигчин Цэрэндэндэв гуай Юндэнд, Дулмаа гуай Нансалмаад тоглодог байсныг тавь, жараад оныхон дурсан ярьдаг билээ. Сүүлдээ Дулмаа гуай Хоролмаад голдуу тоглох болсон бөгөөд хөгжмийн зохиолч Хаянхярваа гуай нэгэнтээ “Учиртай гурван толгой” дуурийн Хоролмаагийн дүрийг жүжигчин Дулмаа гуай маш өвөрмөц, чадварлаг бүтээсэн” гэж онцолсон байдаг. Хоролмаагийн дүрд 35 жил тоглосон гавъяат жүжигчин Б.Цэцэгээ “Би Хоролмааг Нансалмаагаасаа илүү сайхан хүүхэн гэж боддог. Нусаа татсан, гутлаа чирсэн амьтан нэг их гоё хүүхний нөхрийг булаагаад авна гэж байхгүй шүү дээ” гэж онцолсон бол Дулмаа гуай “Хоролмаа бол эсрэг дүр. Гэхдээ тэр их хайрандаа хязгааргүй үнэнч халхын сайхан бүсгүйн дүр юм. Тиймээс би Хоролмааг жигшүүлэх талаас нь биш ухаалаг, уянгалаг талаас нь гаргахыг зорьж байлаа. Тэгээд ч миний Хоролмаад үзэгчид сайн шүү дээ. Би Дагванамдал, Дамиран нарын Юндэнтэй, Готов нарын Балгантай дуулж л явлаа” гэж дурссан байдаг. Ер нь Нансалмаа, Хоролмаа нарын дүрд манай дуурийн урлагийн хамгийн царайлаг, гоёмсог хүүхнүүд тоглосоор ирсэн түүхтэй билээ. Мөн “Шарай голын гурван хаан”-ы Урангоо хэмээх үзэсгэлэнт бүсгүйн дүрд хамгийн царайлаг, гоёмсог хүүхнүүд тоглосоор ирсэн бөгөөд Дулмаа гуай нэг үе Урангоод тоглож үзэгчдээс өндөр үнэлгээ авч байжээ. Түүнчлэн “Говийн өндөр”, “Талын таван толгой”, “Жийжүү хот” зэрэг ардын богино дуунуудыг чадамгүй дуулсанаар жар, далаад оны үзэгчид түүнийг “Ардын дууч Дулмаа” хэмээн хүндлэн биширдэг байж. Түүний насны хань нь ахмад дипломатч, онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Дэмиддагва гуай бөгөөд энэ ч утгаараа дуучин Дулмаа АНУ, Хятад, Энэтхэг гээд олон оронд ая дуугаа өргөж явжээ. Тэр ч байтугай манай урлагийнхан түүнийг монгол ардын дууг Америкт хүргэсэн анхны дуучин гэж онцолдог юм байна. Үүний учир нь гэвэл Дэмиддагва дипломатчийг тавиад оны үед НҮБ-д төлөөлөгчөөр сууж байх үед дэлхийн улс орны төлөөлөгчдийн хатагтай нар сайн дурын уран сайхны бүлгэм байгуулж, үндэстнийхээ дуу хуурыг толилуулдаг байсан бөгөөд үүнд Дулмаа гуай “Баян монгол”, “Говийн өндөр” зэрэг дуугаа дуулж эх орныхоо нэр сүрийг өндөрт өргөж явжээ.

АРДЫН ХУВЬСАЛААР МЭНДЭЛСЭН ХҮРЭЭНИЙ ХӨӨРХӨН БААЗАЙ

Гуч, дөчөөд оны үед “Хүрээний хөөрхөн Баазай” гэгдэж явсан гавъяат жүжигчин С.Базаррагчаа гуай ёстой л өдөн малгай, сувдан даруулга, торгон даашинзаар дэгжирхэж явсан “Бөмбөгөр ногоон”-ы гоёмсог хүүхнүүдийн анхдагч нь байжээ. Түүнийг “Янлинхуар”, “Аргагүй амраг”-ийг шанз хөгжмөөр донжтой нь аргагүй уянгалуулж эрчүүдийн сэтгэлийг гижигдэж явсан сайхан хүүхэн байсан тухай хууччуулын ярианаас олонтаа сонсч байлаа. Радио, телевизээр хааяа нэг “Монгол ардын дуу “Сүнжидмаа”-г Ичинхорлоо дуулж Базаррагчаа шанз хөгжимөөр дагалдана” гэсэн зарлал бүхий нэлээд эртний бичлэг сонсогддог. Энэ нь 1935 оны бичлэг бөгөөд тухайн үед Монголд анх радиогийн өргөн нэвтрүүлэг үүсч байсан цаг. Одоогоос арав гаруй жилийн тэртээ С.Базаррагчаа гуай “Бөмбөгөр ногоон”-ы алтан үеийнхэний үүсгэн байгуулсан “Эртний сайхан” чуулгад хөгжимчинөөр ажиллаж байхдаа доорхи зүйлийг хүүрнэж билээ. “Эгч нь Ардын хувьсгалтай нас чацуу хүн шүү дээ. Намайг анх урлагийн тайзан дээр гаргасан хүн бол Ардын жүжигчин Ичинхорлоо. “Бөмбөгөр ногоон”-д дөнгөж орсон нүүр хагараагүй бүрэг охин байхад минь Ичинхорлоо гуай мундаг дуучин байсан. Нэг удаа надад “Би Сүнжидмаагаа шанзтай дуулна шүү” гэдэг юм байна. Миний айж сандарсаныг хэлэх юм биш. Хэд хоног бэлдлээ. Яг тоглолт эхлэх болоход айгаад тайзны ард хүмүүсээс нуугдан байж баахан уйлж билээ. 1932 онд 12 настай байхад аав маань хадаг, сүү, тавагтай идээтэй очиж намайг ёс төртэйгөөр “Бөмбөгөр ногоон”-д оруулж байлаа. Тэр үед мөн ч их авъяас билигтэй, түшиг тулгууртай хүмүүс байсан даа. Тэгсэн хэрнээ их энгийн. Орой үдэш бүгд нийлж хөгжөөн наадам болцгооно. Хүний бага нь явдаг юм гээд намайг архинд гүйлгэнэ. Би хятад мухлагт “Ээ дааяа, архи авъя” гэж мөн ч олон удаа очсон доо. Том хүрэн хаалгыг нь балбаж гардаг байлаа. Одоо тэр үеийнхэнээс би л ганцаараа үлдэж дээ. Миний хувьд гэвэл “Хүрээний хөөрхөн Баазай” гэдэг нэртэй явлаа. Дугуй малгай хазгайдуухан тавьсан, торгон дотортой саатай дээл өмссөн хүрээ маягийн донж алхаатай, дэгжин хүүхэн явсан дээ. Тэр үед хүрээний гайгүй гэсэн зарим хүүхэн баян хужаануудыг дамжиж, зарим нь бүр гэрт нь ороод суучихдаг байсан. “Бөмбөгөр ногоон”-ы бид заримдаа Хятадын клуб, ший янзанд тоглодог л байсан. Ний нуугүй хэлэхэд баян луухаан нар биднийг сонирхож, үнэтэй торго, мөнгө төгрөг амладаг байлаа. Тэгсэн ч сармис ханхлуулсан данжаадуудад татагдана гэж юу байх билээ. Тэдний хажууд хангай шиг сүрлэг ханагар сайхан монгол эрчүүд байсан юм чинь. Хятад гэлтгүй монгол эрчүүд ч “Бөмбөгөр ногоон”-ы биднийг их сонирхдог байлаа. Залуу зандан насандаа сайхан эрчүүдтэй учирч л явлаа. Сайхан эрчүүд бидний хэдэн хүүхэнд “Ам цагаан цаасаар бие болгож, алтан номын үсгээр хэл болгож” гэж ирээд л захиа бичнэ. Хайрын захианд ч ёстой даруулдаг байж дээ. Залуу нас мөнх биш, үзэгдээд л өнгөрдөг юм. Манай театрын сайхан эр гэвэл “Цогт тайж” киноны Арсланд тоглодог жүжигчин Цэрэндэндэв гуай байлаа. Гудиггүй төрсөн Юндэн гөөгөө гэдэг л тэр байсан. Харин ганган дэгжинээрээ Ардын жүжигчин Гомбосүрэнг гүйцэх залуу байгаагүй. Нэг удаа би Сонгины амралтанд амарсан юм. Миний хажуугийн өрөөнд Л.Ванган, С.Гончигсумлаа, нэг цэргийн хошууч залуу гээд гурван амрагч байсан. Тэгтэл Ванган, Гончигсумлаа хоёр зуучилж захиа зөөж гүйсээр байгаад тэр хошууч бид хоёрыг суулгачихсан. Өвгөн маань цэргийн яамны орлогч сайд байсан Гэсэржав гэж хүн. Сайн ч хүн, сайхан ч хүн байсан даа. Би их зохиолч Д.Нацагдорж, түүний гэргий Пагмадулам хоёртой нэг үе их дотно харилцаатай байсан. Нацагдорж монгол дээлний дотор цагаан цамц өмсөж зангиа зүүсэн, хар бүрх, гаанс хоёроос салдаггүй залуу байж билээ. Эхнэр Пагмадулам нь өргөн ханцуйтай богино дээл өмсдөг ганган хүүхэн байсан. Бид нар хааяа хөдөө салхинд хамт гарна. Нацагдорж үзэг, дэвтэр хоёроос сална гэж үгүй. Шүлэг бичээд суучихна. Бие биесээ шоолж шүлэглэнэ. Нацагдорж маань, “Захын дундуур зад гишгээд гардаг Захар Шаравын Янжмаатай юу яадаг Засгийг даасан Түдэв гүн гуай Цамцаа тайлаад гуйж суусан гэл үү” гээд Түдэв багшийг их явуулдаг байлаа. Янжмаа гэж тэр үед хүрээнд алдартай хөөрхөн хүүхэн байсан юм. Түдэв багш араас нь гүйдэг байсан юм байлгүй дээ, хөөрхий”...

АЛТАН ҮЕИЙН АНХНЫ БАЛЕТЧИН АЛИМААХҮҮ

Тэртээ гучаад оны үед 17 настай жаахан охин алс баруун хязгаараас авъяасаа сорьж үзэхээр Нийслэл хүрээнд ирж “Бөмбөгөр” ногооны хаалгаар зориглон хөл тавьжээ. Энэ хүн бол Монголын анхны балетчин Жамъянгийн Алимаахүү байлаа. Түүний аав нь хөгжимчин Жамъян, төрсөн дүү нь “Уран хас” хэмээх гайхалтай аялгууг зохиосон Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Ж.Чулуун. Аргагүй л авъяаслаг гэр бүлээс гаралтай эгч, дүү хоёр “Бөмбөгөр” ногооноос эхлээд Дуурийн театр хүртэлх олон арван он жилийг авъяасаар ааглаж, алдараа дуурсгаж өнгөрөөсөн түүхтэй. Ж.Алимаахүү гуай Монголын балетчидаас хамгийн анх хуруун дээрээ дэгдэн бүжиглэсэн гэдгээрээ алдартай. Хар багаасаа хичээллээд олон жилийн турш тэсвэр тэвчээр гарган байж сая л нэг юм хуруун дээрээ дэгдэн бүжиглэх чадвартай болдог энэхүү гайхамшигийг хөмөрсөн тогоон дотроос дөнгөж өндийж асан тэртээ гучаад оны Алимаахүү цогцлоож чадсан нь бахархууштай. Одоогоос хэдэн жилийн өмнө “Бөмбөгөр” ногооны алтан үеийн жүжигчид цугларч оч шиг цахилж, од шиг гялалзаж явсан халуун залуу насаа дурсах үеэр Ж.Алимаахүү гуай доорхи дурсамжийг үлдээж билээ. “Би Ховдын театрт шанз тоглож байгаад 17 настайдаа урлагийн хүн болохоор Нийслэл хүрээнд хөл тавьж байлаа. Намайг “Бөмбөгөр” ногоон театрт ороод удаагүй байтал Зөвлөлтөөс Клейшко гэдэг багш ирж Монголд балетын урлагийг хөгжүүлэхээр хэдэн хүнийг шилж сонго

  • Шинэ
  • Их уншсан