Их Британи Европын холбооноос гарснаар юу өөрчлөгдөх вэ


Европын холбоо шоокийн байдалтай байна. Их Британи­чуудын гаргасан шийд­­вэрийг хамтрагчид нь хэрхэн хү­лээж авсныг хэвлэлүүд хамгийн зөөл­нөөр ингэж нэрлэж байгаа юм. “Сүйрэл”, “Нуралт” гэхчлэн илүү ха­туу­гаар тодорхойлсон нь ч байна. Тэгэ­хээр Европ ямар ч байсан багаар бо­доход шооконд оржээ. Одоо цаашид юу болох вэ.

Шинэ Ерөнхий сайд, шинэ бодлого

Ерөнхий сайд Д.Кэмерон кампанит ажлынхаа үеэр “Хэрвээ ард түмэн Европын холбооноос гарах шийдвэр гаргавал шууд хэрэгжүүлж эхэлнэ“ гэж амалсан. Мэргэжлийн хүмүүс “Их Британи Европын холбооноос хууль эрхзүйн хүрээнд нэг мөсөн “салахад” хоёр жил шаардагдана” гэсэн тооцоо гаргасан байна лээ. Тэгэхээр санал асуулгын маргаашаас хоёр талын хувьд маш ярвигтай үе эхэлсэн гэсэн үг юм.
Үүсээд буй нөхцөл байдлыг хөндлөнгийн шинжээчид хэрхэн ажиг­лаж байна вэ. Тэднийхээр бол Ерөнхий сайд өөрөө л үүнд буруутай аж. Д.Кэмерон цагаачдын асуудал, мөнгөний бодлого дээр бие даасан байдлаа хадгалж үлдэх, энэ асуудлаар Европын холбоотой хийх хэлэлцээрт давуу тал олж авах зорилгоор анх “Санал асуулга” явуулах санаачилга гаргасан. Евро комиссын шинэ тэргүү­нийг сонгох үед энэ асуудал бүр ч хурцаар тавигдсан юм. Тухайн үед Их Британи, Герман гэсэн хоёр нөлөө бүхий улс Евро комиссын тэргүүнээр өөрсдийн хүнээ тавихыг эрмэлзэж байсан бөгөөд эцэстээ Герман дийлж, Жан Клод Юнкерыг томилох үед Д.Кэмерон санал асуулга явуулах хугацааг наашлуулсан билээ. Хөндлөнгийн ажиглагчдын үзэж бай­гаагаар бол, асуудлыг шийдэхэд санал асуулга явуулах ямар ч шаард­лага байгаагүй гэнэ. Брюссельд болсон хэлэл­цээрээр Д.Кэмерон дүрвэгсэд болон мөнгөний тал дээр бие даасан бодлого баримтлах зарчмаа хүлээн зөвшөөрүүлж чадсан. Чадах нь ч анхнаасаа ойлгомжтой шахуу л байсан тул заавал ард түмнээр “айлгах” шаардлага байгаагүй гэсэн үг. Гэвч зүтгэсээр санасандаа хүрсэн. Хэрвээ санал асуулга өөрийнх нь талд гарсан бол тэрээр дотоод гадаадад улс төрийн нөлөөгөө баталгаажуулах давхар ач холбогдолтой байсан учраас л ингэсэн гэж ажиглагчид таамаглаж байна. Гэвч санасан хэрэг нь бүтэлгүйтэж, өөрөө албан тушаалаасаа огцрохоор болж байна.
Санал асуулгын дүн эсрэгээр гарсан тул тэр огцрох ёстой. Гэвч сон­гогчдоос “Албан тушаалдаа үл­дээч” гэсэн хүсэлт ихээр ирж байгаа талаар өөрөө мэдэгдсэн нь “албан тушаалтайгаа зууралдах нь” гэсэн хардлагыг төрүүлээд байна. Гэхдээ эсрэг тал нь ийм боломжийг бараг л өгөхгүй биз ээ. Европын холбооноос гарах бодлого баримтлагч, Д.Кэмероны гол өрсөлдөгч Борис Жонсон гэж эр бий. Лондон хотын мээр асан энэ эр Ерөнхий сайд болох амбийцтай гэдгээ өмнө нь хэнээс ч нуулгүй илэрхийлдэг байсан. Түүнд одоо л хамгийн сайхан боломж гараад байна.  

Шотланд тусгаар тогтнолын төлөө

Санал асуулга Их Британийн гүр­ний шинжийг ч тод томруун харуулж өглөө. Их Британи Умард Ирландын нэгдсэн вант улсын бүрэлдэхүүнд багтдаг Уэльс, Шотланд, Умард Ирланд холбоонд үлдэх эсэх асуудлаар өөр, өөр байр суурь илэрхийлжээ. Англи, Уэльс ”гарна” гэсэн бол Шот­ланд, Умард Ирланд “Үлдье” гэсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, санал асуулга эзэнт гүрний эв нэгдэлд сөргөөр нө­лөөлөх үр дагаврыг бий болгожээ. Шот­ланд улс өмнө нь “Санал асуул­гаар Европын холбооноос гарах шийд гарвал тусгаар тогтнох асуудлыг дахин гаргаж тавина” гэж мэдэгдээд байсан. Үүнийхээ дагуу ажиллах нь тодорхой. Энэ нь хэдэн зуун жилийн турш маш хурцадмал байж байгаад 20 хүрэхгүй жилийн өмнө л арай гэж эв зүйдээ ороод байсан католик болон протестант шашинтнуудын зөрчлийг дахин сэдрээж магадгүй болжээ.     

Европын холбоон дахь хүчний харьцаа өөрчлөгдөх үү

Их Британийн эсрэг хүчин Европын холбоонд ч бий. Тухайлбал, Францын Ерөнхийлөгч Шарль де Голль Их Британийг Европын хол­боонд байлгахаас эрс татгалздаг байв. Шалтгаан нь ойлгомжтой. Франц, Герман хоёр бол Европын холбооны хамгийн нөлөө бүхий, тэргүүлэх байр суурийн төлөө өрсөлдөгчид. Одоогоор Их Британийг байлгах бодлого барь­даг Герман тэргүүлэх байр суурьтай байгаа бол санал асуулгын дүн эсрэг гарснаар Европын холбоон доторхи хүчний харьцаа өөрчлөгдөх магадлалтай юм байна. Тодруулбал, Францын нөлөө мэдэгдэхүйц өсөх ажээ.  
Европын холбоо цаашид нэгдмэл байдлаа хадгалахын тулд эрс шинэчлэл хийх шаардлагатай гэдгийг эдүгээ бүх гишүүн нь ойлгож байгаа. Жилийн өмнө Грекийн асуудлаар явагдсан яриа хэлэлцээрийн үеэр энэ байдал тод ажиглагдсан. Ерөнхий сайд Алексис Ципрас Евро бүсээс гарах эсэх асуудлаар санал асуулга явуулах шийдвэр гаргатал томчууд илт дарамталсаар байгаад үлдээсэн. Ялангуяа Франц (Грекийн гол зээл­дүүлэгч нь Францын банкууд байдаг) эрс эсэргүүцэж, Ангела Меркелийг бараг “заналхийлж” байгаад Грекийг “түлхэх” санаанаас нь татгалзуулсан билээ. Тэр үед “Европын холбоо зайлшгүй болох байсан үйл явцыг хүчээр хойшлууллаа. Ингэснээрээ хямрал бүр даамжирсан хойно, илүү их үнэ төлж асуудлаа шийдэх боллоо” гэж үзэх хүн олон байсан бөгөөд тэдний зөв ч байж мэднэ. Европын холбоон дахь Германы нөлөө одоо жилийн өмнөхтэй харьцуулахад мэдэгдэхүйц буурсан байна. “Брексит” болсноор Европын холбоонд үгүй­лэг­дээд байсан энэ шинэчлэл хийгдэх нөх­цөл бүрдлээ. Үр дүнд нь Франц ли­дерийн байранд гарч ирж ч мэдэх юм.

Эс бөгөөс задрах уу

Дээр Европын холбоо шооконд байна гэснийг хамгийн зөөлөн тодорхойлолт гэж хэлсэн. Тэгвэл сүйрэл, нуралт, задрал гэж нэрлэж байгаа нь ямар учиртай вэ. Юуны түрүүнд энэ нь Европын холбооны жирийн иргэдийн байр суурьтай илүү хамаатай юм.
Их Британийн санал асуулгын дүн гарсны дараа Францын нөлөө бүхий улстөрч Марин Ле Пенн Европын холбоонд хэрхэн ханддагийг нь ард иргэдээсээ асуух нь зөв гэсэн мэдэгдэл хийсэн. Түрүүлж дуугарсан нь л тэр болохоос бусад улс ч дагалдах магадлал өндөр байгаа. Итали, Франц, Германд иргэдийн талаас илүү хувь нь энэ асуудлаар өөрсдийнхөө байр суурийг илэрхийлэх, үзэл бодол нь амьдралд хэрэгжээсэй гэсэн хүсэлтэй явдаг гэх судалгаа байна. Энэ бол Европын холбооны удирдлагуудыг шөнө ч нойрыг нь хүргэхгүй зовоож байгаа олон асуудлын зөвхөн нэг нь юм. Өмнө нь ОХУ-аас хамааралтай байгаад сүүлд Европын холбоонд нэгдсэн Зүүн Европын улс орнууд цаана нь байгаа. Оросод тавьсан хоригоос болж эсрэг хоригт өртөн цахилгаанаа таслуулах зэргээр зовж байгаа тэдгээр оронд санал асуулга болбол Европын холбоонд “Баяртай” гэж хэлж чадахдаа л чадна. Сүүлд найзалсан, холбоондоо аваач гэж нуйж байсан Турк хүртэл “Европын холбоонд орох эсэх асуудлаар бүх нийтийн санал асуулга явуулна” гэж томорсон явдал Европын холбоонд итгэх итгэл буурч байгааг нотолж байгаа юм.
Хамгийн сүүлд ирсэн мэдээллээр, Финлянд улс Европын зөвлөлийн гишүүнээс татгалзах эсэх асуудлаар санал асуулга явуулж магадгүй болжээ. Ийм санаачилга гаргасан нь иргэдийн дэмжлэгийг маш ихээр авч байгаа гэнэ. Хэрвээ эрх баригчид энэ саналыг хүлээж авбал санал асуулга 2017 оны арванхоёрдугаар сард явагдах юм.    

Оросууд баярлаж байгаа юу

АНУ-аас ОХУ-д суух Элчин сайд асан Майкл Макфол “Вашингтон пост” сонины өчигдрийн дугаарт өгсөн ярилцлагадаа “Брексит” ОХУ, Ерөнхийлөгч В.Путинд илүү ашигтай” гэсэн мэдэгдэл хийжээ. Тэрээр “В.Путин санал асуулгын дүнд биечлэн нөлөөлөөгүй нь мэдээж. Гэхдээ гарсан үр дүн нь түүнд илүү ашигтай юм. Европ тив нэгдмэл байдлаа алдаж, улам суларч байна. Гэтэл ОХУ-ын үүсгэсэн байгууллага шинэ гишүүдээр бүл нэмэх асуудал яригдаж байна шүү дээ (Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагыг хэлсэн бололтой)” хэмээн ярьсан байв. Түүний яриа товчхондоо “Европ суларч л байвал ОХУ-д ашигтай” гэдэг утга илэрхийлж байгаа юм.    
Европын холбоонд үлдэхийг дэмждэг Их Британийн улс төрчид санал асуулгын өмнөх кампанит ажлын үеэр ОХУ болон В.Путиныг жишээ болгож байсан нь гарцаагүй үнэн юм. Тэд иргэдийг  “Оросууд тоглоомыг гаднаас нь ажиглаж, Их Британи Европын холбооноос хэрхэн гаргахыг хүлээж байна” хэмээн сэнхрүүлж байлаа. Үнэхээр Европын холбоо нэгдмэл байдлаа алдах юм бол Зүүн Европын зарим улс Орос руу налаад ирнэ гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй. Үүнийг Герман, Франц ч мэдэж байгаа гэлтэй “Авахаа л мэдэхээс өгөхөө мэддэггүй, хариуцлага хүлээх чадваргүй” гэхчлэн муулж байсан билээ. Тиймээс энэ сарын 23-наас хойш ОХУ нөлөөгөө бэхжүүлэх он жилүүд эхэлсэн гэж тооцож болох аж.

Умард Атлантын цэргийн эвсэл “чангарна”

“Брексит” Европын холбоог сул­руулах нөлөө үзүүлсэн бол Умард Атлантын цэргийн эвслийн хувьд эсрэгээрээ, хүч нөлөө нь улам нэмэгдэх дүр зураг харагдаж байна. Учир нь, холбооны хүч сулрах нь ОХУ-аас гадна АНУ-ын нөлөөг нэмэгдүүлэх бөгөөд Сэм авгынхан энэ бодлогоо цэргийн эвслээр дамжуулж илэрхийлэх юм. Герман улс мэдээж өөрсдийнхөө санаачилсан төслийг авархын тулд эцсээ хүртэл тэмцэх нь ойлгомжтой. Харин Лондон өөрөө ирэх жилүүдэд ямар үүрэг рольтой оролцох нь одоогоор тодорхойгүй байгаа юм.  

АРДЫН ЭРХ СОНИН

  • Шинэ
  • Их уншсан